|
|
| |
|
|
cykl badawczy puzdra |
| |
|
| |
|
|
| |
|
|
|
| |
|
| |
 (...) Symbole mitologiczne nie są produktami celowej pracy ludzkiej (...) są spontanicznymi wytworami naszej psychiki i w każdym z nich kryje się, niczym w zarodku, potęga źródła, które je wydało". Na czym polega tajemnica owej ponadczasowej wizji? (...) Dlaczego, mimo różnych przebrań, mitologia jest wszędzie ta sama?"
J. Campbell |
|
| |
|
Mity towarzyszą ludzkości od jej początków do czasów współczesnych. Inspirują ludzkie działania, wyjaśniają i legitymizują porządek społeczny, ziemski i kosmiczny. Są nieodłącznym składnikiem ludzkich kultur i zbiorowości. W czasach społeczeństw pierwotnych mit i rytuał uzasadniały i "utrzymywały" funkcjonowanie świata na określonych zasadach. W obecnych czasach religia nie spełnia już takich funkcji jak niegdyś, przechodząc przez procesy instytucjonalizacji czy prywatyzacji, nie odpowiada na zapotrzebowanie "myślenia mitycznego". Czy oznacza to koniec mitu w dzisiejszym, nowoczesnym świecie? Absolutnie nie. Dawne opowieści mityczne oraz rytuały we współczesnym społeczeństwie są równie potrzebne i odnalazły swoje miejsce w takich dziedzinach ludzkiej twórczości jak literatura, film czy komiks.
______
Kultura obrazkowa, dominująca w wytworach współczesnej kultury masowej, ma szczególne predyspozycje, aby opowiadać na nowo mity i przekazywać odwieczne treści. Obraz tak jak mit zapewnia człowiekowi odczucie i odkrycie nieśmiertelności, odnosi się do wyższej rzeczywistości, gdzie tę nieśmiertelność odnajdujemy. Myśl tę możemy odnaleźć u wielu klasyków zajmujących się zarówno kinem, jak i komiksem. Idąc dalej tym tropem odkrywamy, że jeden z czołowych religioznawców i antropologów kultury, Joseph Campbell, już dawno temu powiedział, iż to czego potrzebują stare opowieści, aby móc odpowiedzieć na oczekiwania współczesnego człowieka to NOWA OPRAWA. Jako jedne z nielicznych, opowieści kultury masowej są w stanie nadążyć za zmieniającą się rzeczywistością, ich nośność, a także szybka technologiczna reprodukcja umożliwia stworzenie owej oprawy.
______
Współcześni twórcy, mniej lub bardziej świadomie sięgają do tradycji mitologicznych z całego świata. Niektórzy robią to, aby osadzić widza w szerszej rzeczywistości, podając mu znane, już to ze szkoły bądź z innych książek motywy, inni (a na tych głównie będziemy się koncentrować), aby nadać im konkretny schemat budujący większość mitycznych opowieści. Wychodzę z założenia, że przez ostatnie lata pewne pozycje filmowe oraz komiksowe nie przypadkiem zyskują miano "kultowych". Nie przypadkiem osiągają globalny rozgłos, oddźwięk i znaczenie. Twórcy tychże "kultowych" opowieści obrazkowych świadomie wykorzystali jeden z najważniejszych w badaniach nad mitem schemat wędrówki bohatera mitycznego.
______
|
|
|
| |
|
Każda społeczność, w każdym czasie i miejscu potrzebuje swoich bohaterów. Bohaterowie, spełniając należące do niech zadania i dokonując wielkich czynów w imię dobra innych, swoich pobratymców, w rzeczywistości odzwierciedlają status jednostki we wszechświecie. Tłumaczą człowiekowi zmiany, a także próby jakim jest poddawany w ciągu życia, a także oswajają go z myślą najbardziej dla niego tragiczną i niezrozumiała - o własnej skończoności, ograniczoności, o ŚMIERTELNOŚCI.
|
|
. Kiedyś Prometeusz, dzisiaj Luke Skywalker, kiedyś Odyseusz dzisiaj Frodo, kiedyś Jezus, dzisiaj Szninkiel, wszyscy budują naszą kondycję i sposób rozumienia rzeczywistości, w której się znaleźliśmy. |
|
| |
|
|
______
Jest to temat, który we współczesnym świecie jest skrzętnie pomijany i "zamiatany pod kanapę". Ucieka się od bólu, cierpienia, choroby i smutku. Jak zgodzi się każdy filozof, są one jednak nieodłączną częścią naszego istnienia. Skoro są nieodłączne, a boimy się o nich mówić i myśleć wprowadza nas to w stan ogólnego niepokoju, zagubienia i braku zakorzenienia w świecie; funkcjonującym bez żadnych jasnych reguł. I tu objawia się siła wielkich opowieści, o wielkich bohaterach i wielkich czynach dokonywanych przez nich. Wszak każdy z nich musiał przekroczyć własne ograniczenia, stoczyć wiele prób, doznać wielu porażek, aż w końcu odejść, po dokonaniu swojego przeznaczenia. Kiedyś Prometeusz, dzisiaj Luke Skywalker, kiedyś Odyseusz dzisiaj Frodo, kiedyś Jezus, dzisiaj Szninkiel, wszyscy budują naszą kondycję i sposób rozumienia rzeczywistości, w której się znaleźliśmy.
______
Etapy wędrówki bohatera mitycznego rozpatrywane z punktu widzenia psychologicznego doprowadzają nas do schematu pełnego rozwoju naszej osobowości, rozumiejąc rozwój, jako akceptację otaczającej rzeczywistości (nie mylić z biernością), a także akceptację i zrozumienie nieuchronności naszej śmierci. Każdy z nas jest złapany w paradoksalną sytuację: z jednej strony określony los i przebieg życia, kończącego się śmiercią, a z drugiej - wolna wola i możliwość "stworzenia siebie". Wiemy mniej więcej, gdzie nasz rozwój się zaczyna, ale to - gdzie i czy w ogóle się zakończy - to wielka tajemnica.
Odnaleźć się w tej sytuacji - oto wyzwanie na miarę bohatera!!!
W bardzo wielkim skrócie etapy owej wędrówki można podzielić w poniższy sposób:
|
|
Schemat wędrówki bohatera mitycznego
|
W każdym z analizowanych filmów, czy komiksów autorzy posłużyli się tym schematem celowo i wszystkie powyższe dzieła osiągnęły ogromną popularność i znaczenie. Oczywiście nie każdy z widzów lub czytelników jest świadom dlaczego tak się dzieje, dlaczego konkretne dzieła oddziałują na niego w tak znaczący sposób. Jednakże sfera rzeczywistości mitycznej, odnosząca nas do rzeczywistości ponadrealnej, w ogromnej mierze jest sferą intuicyjną, gdzie poprzez operowanie symbolami wywołuje w człowieku uczucie uczestniczenia w "wielkiej, ponadczasowej prawdzie".
Jak mówi Campbell: "obecnie przekazicielem mitów jest artysta. Jednakże musi to być artysta rozumiejący mitologie i człowieczeństwo". Ci artyści naszych czasów to między innymi: J.R.R. Tolkien, Frank Herbert, George Lucas, bracia Wachowscy, Grzegorz Rosiński, Jeanne Van Hamme, Stan Sakai i wielu innych.
______
Opisywać będę ich dzieła, takie jak (oczywiście!!!) - 'Gwiezdne Wojny', 'Matrix', 'Władcę Pierścieni', 'Diunę', a także komiksy: 'Thorgal', 'Szninkiel' i 'Usagi Yoijimbo'. Jak widać wszystkie te pozycje odnoszą się do fantastyki, pojętej zarówno jako fantasy oraz science fiction. Nie ma wielkiego znaczenia, który będzie to gatunek, większe znaczenie będzie miało to, że utwory te wywodzą się z nurtu inner space. Analizować będę obrazy z zakresu fantastyki, ponieważ jest to gatunek, który rozwinął się w naszym wieku jako "wyraz fascynacji i lęków współczesnego człowieka - przed samozagładą naszej cywilizacji, fascynacji i lęku przed rozpętanym żywiołem techniki, która wymyka się spod kontroli, przed nauką, która uruchamia potęgi prowadzące do zguby". Jest zaludniona przedziwnymi postaciami, czy to czarownicami i kransoludami, jak w fantasy czy robotami i innymi rodzajami AI w science fiction, które są, jak niegdyś w opowieściach mitycznych, nośnymi symbolami i wyrazem ludzkich obaw, pragnień, lęków i instynktów.
______
Znaczenie będzie miał tutaj również New Age, pod wpływem którego rozwinął się w fantastyce nurt speculative fiction. To co charakterystyczne dla tego nurtu to próba zagłębienia się we wnętrzu człowieka, odwrót od fascynacji technologią, podkreślanie psychologicznego, filozoficznego i metafizycznego aspektu ludzkiego życia. Kładzie nacisk na znaczenie uczuć, intuicji, niezwykłych stanów świadomości (kwestia różnego rodzaju "środków" pomagających ukazać "odmienną" rzeczywistość).
Tyle słowem wprowadzenia w tematykę mitów we współczesnym świecie, w kolejnych odsłonach zajmiemy się konkretną analizą poszczególnych etapów wędrówki, popartą wybranymi utworami
______
|
|
Tyle słowem wprowadzenia w tematykę mitów we współczesnym świecie, teraz zajmiemy się pierwszym etapem wędrówki bohatera. |
> przerzuć stronę by czytac dalej
|
| |
|
|
|
