Magma

Rozżarzona, kipiąca energią przepastnych wnętrz Ziemi płynna skała wypluwana kraterem wulkanu. Gorący żywioł siłami płynnej mechaniki i grawitacji niszczący gwałtem wszystko na swej drodze, wlewający się we wszystkie zakamarki napotykanej przestrzeni... Lawa... Nieujarzmione przewagi przyrody - podziw, przerażenie i śmierć.

Rozpowiadał wokoło, iż ma zamiar stworzyć zespół, który - w porównaniu z Johnem Coltrane'em - będzie tworzył nową muzykę, inspirowaną spuścizną europejskiej muzyki poważnej.

Rzeczywiście - muzyka Magmy naszpikowana jest odniesieniami do twórców kontynentalnej muzyki klasycznej, głównie - z uwagi na fascynacje Vandera - B. Bartóka, I. Stravinsky'ego, K. Stockhausena i C. Orffa.

Vander: "Ona (muzyka - przyp. aut.) jest zakorzeniona zarówno w klasycznej twórczości niemieckiej, jak i rosyjskiej operze, w muzyce tzw. uniwersalnej
i właściwie tragicznej. Z tych powodów moja muzyka różni się od Coltrane'a, ale poniekąd, w głębi serca jesteśmy sobie bliscy". To eklektyczne połączenie jazzu, muzyki poważnej i rocka dało zdumiewający, fascynujący efekt - porażającą ekspresją nową jakość, nową muzykę, którą tu - na łamach PUZDRA - śmiało by można nazwać 'surrealną'.

Z drugiej strony, wpływ na filozofię i "przesłanie" Magmy miała euforyczna atmosfera, związana z naukowo-technicznymi osiągnięciami tamtych lat, z których najbardziej spektakularnym było lądowanie człowieka na Księżycu w 1969 roku.

Ów nastrój udzielił się wielu twórcom, którzy prorokowali rychły podbój kosmosu i międzygalaktyczne wojaże. W przypadku Magmy stał się on swoistym uzasadnieniem dla tworzenia muzyki "totalnej" - muzycy zespołu przeistoczyli się w ziemskich wygnańców, którzy osiedlili się na mitycznej planecie Kobaia, tworząc tam nową cywilizację. Pomimo słów Vandera, który wykreowanie tego mitu przypisywał tylko i wyłącznie własnej wyobraźni, wydaje się, iż inspiracją była tu słynna książka F. Herberta, wydana w 1965 roku, pt.: "Diuna". Niezależnie od tego, Vander stworzył spójną koncepcję futurologiczną, w której muzycy Magmy odgrywali role apokaliptycznych proroków.

Kreacji tej służyło stworzenie oryginalnego języka kobaiańskiego (ponad 2000 słów), którym posługiwano się na koncertach i który stanowił podstawę warstwy tekstowej zespołu.

Ów fonetyczny język jest interesujący zarówno w swojej warstwie fleksyjnej,
jak i fonetycznej. Skonstruowany (podobnie jak jidysz) na bazie języka niemieckiego, obejmuje m. in. liczne zapożyczenia zaczerpnięte z polszczyzny (głoski wymawiane "od tyłu" - przypominają mi się tutaj własne młodzieńcze żarty słowotwórcze w rodzaju "Ćama Wrukajeh"), języka francuskiego i języków bałtyckich; momentami przywołuje skojarzenia z językiem elfów Tolkiena. Istotną rolę pełnią tu głoski z artykułowanym "r", akcentowanie na pierwszej sylabie oraz połykanie końcówek wyrazów bez samogłosek, co sprawia, iż kobaiańszczyzna brzmi momentami potwornie i rzeczywiście "nieziemsko". Miało to służyć zwielokrotnieniu muzycznej ekspresji i sprawiać wrażenie, iż mamy do czynienia w istocie z mitem realnym. W celu uwiarygodnienia swej misji, artyści przybrali imiona kobaiańskie: i tak Vander stał się Zebëhnem Straďn dë Geustaah, Claude "Klaus" Blasquiz - Klötszem Zaspďaahkiem, itd.

Mieszkańcy Kobai słyszą o postępującej degradacji cywilizacji ziemskiej, nieszczęściach i katastrofach, które dotknęły starą planetę. Przybysze ziemscy są jednocześnie pod wrażeniem filozofii Kobaian - postępu, jakiego dokonali w zakresie organizacji społeczeństwa i umiejętności pokojowego współżycia z otaczającą przyrodą. Zachwyceni dokonaniami Kobaian, zapraszają ich do odwiedzenia Ziemi i rozpropagowania filozofii oraz idei kobaiańskich na macierzystym globie, celem uratowania go przed pewnym zniszczeniem. Po rozważeniu wszystkich "za" i "przeciw" pewna grupa tubylców decyduje się towarzyszyć swym "starszym braciom" w ich powrocie na Ziemię.

Album pt. ,,1000 Degrees Centigrades" (Tysiąc stopni Celciusza), wydany w 1971, opowiada o przybyciu wysłanników kobaiańskich na Ziemię, i ich - pozornie - serdecznym powitaniu. Władcy Ziemi, na specjalnie zaaranżowanym wiecu, uważnie wsłuchują się w historie o założeniu i rozwoju cywilizacji kobaiańskiej, jej filozofii, ideologii i możliwościach poprawy życia na Ziemi poprzez praktykowanie oczyszczenia i duchowego oświecenia. Jednak, po przedstawieniu tych idei, delegaci kobaiańscy zostają uwięzieni, a ich statek kosmiczny ulega konfiskacie. Udaje im się jednak przekazać informację na Kobaię - wkrótce na Ziemię przybywa wyprawa ratunkowa. Uzbrojeni w broń nowej generacji przybysze stawiają władzom Ziemi ultimatum, dzięki któremu więźniowie kobaiańscy zostaną uwolnieni. Kobaianie udają się na swoją planetę bez obietnicy powrotu - jednakowoż ci z Ziemian, którzy zetknęli się ich ideami, będą je przechowywać, pielęgnować i przekazywać - przez swych potomków - z pokolenia na pokolenie.

Jednym z nich będzie spirytualista Nebehr Gudahtt, który jest bohaterem kolejnego albumu Magmy, wydanego w 1973 roku, pt.: "Mekanďk Destruktďw Kommandöh" (w wolnym tłumaczeniu: "Zmechanizowane Komando Niszczące"). Album opowiada o Czasie Nienawiści (po kobaiańsku: "Theusz Hamtaahk"), czyli historii Ziemi od pierwszej wizyty Kobaian do tzw. Okresu Oświecenia, którego cezurą jest niebiański pochód zwolenników Nebehra Gudahtta, zwiastujący przemianę duchową ludzkości. Oczywiście droga do tego wydarzenia nie jest prosta - początkowo idee Nebehra Gudahtta, który głosi, iż jedyną nadzieją na wybawienie ludzkości jest samooczyszczenie i nawiązanie duchowego kontaktu z bytem wyższym - Kreuhnem Kohrmanem, spotykają się z odrzuceniem. Wrogowie organizują marsz przeciw prorokowi - jednak z czasem maszerujący uświadamiają sobie nicość własnej egzystencji i zaczynają dostrzegać Prawdę: jeden po drugim doznają iluminacji; w ten sposób marsz przeciwników proroka zmienia się w pochód jego zwolenników. Płyta opisuje trzecią fazę Czasu Nienawiści - w oryginalnym zamierzeniu twórców na epos, opowiadany przez Magmę, miały składać się trzy duże cykle epickie (trylogie). Koncepcja ta, po wydaniu "Mekanďk Destruktďw Kommandöh", została zarzucona.

Część druga trylogii "Theusz Hamtaahk", przedstawiona została w 1974 roku na solowym longplayu Vandera, zawierającym ścieżkę dźwiękową do filmu Yvana Lagrange'a "Tristan et Yseult" (1972). Album ten w wersji CD ukazał się już jako płyta Magmy pt. "Wurdah Itah" (Śmierć Ziemi). Z kolei pierwsza faza kreowanej historii (pod takim samym tytułem, jak cała trylogia), przedstawiona w postaci 35-minutowego opusu, wykonywana regularnie przez zespół na koncertach, doczekała się edycji dopiero na albumie "live" pt.: "Retrospektiw I-IV" z 1980 roku.

Album "Köhntarkösz" (1974) pomyślany był jako pierwsza część drugiej trylogii, pt.: "Ëmëhntëht-Rę". Snuta przez muzyków historia jest coraz bardziej zagadkowa z uwagi na fakt, iż twórczość Magmy staje się bardziej minimalistyczna, znacznie czystsza muzycznie (jedną z najbardziej uderzających poprawek jest zmiana funkcji wokalu, który staje się bardziej elementem muzyki) i nabiera cech spirytystycznych. Tytułowy "Köhntarkösz" to człowiek, który odkrywa stary egipski grób, kryjący zwłoki antycznego mistrza Ëmëhntëht-Rę. Po wejściu do grobowca Köhntarkösz doznaje widzenia Ëmëhntëht-Rę, który odsłania mu tajniki i tajemnice prastarej wiedzy.

Opowieść o drugiej fazie cyklu nie znalazła się nigdy w całości na jednej płycie. Utwory ją prezentujące wydane zostały na płytach "Magma Live" (1975) (utwory "Hhaď" i Ëmëhntëht-Re) oraz "Üdü Wüdü" (1977) (utwory: "Zombies", "Soleil D'Ork" oraz "De Futura"). W tym momencie historia Magmy staje się coraz bardziej niejasna i zagmatwana. Pomimo, że wiele utworów z kolejnych płyt zdaje się pasować do ogólnej koncepcji, to Vander daje zbyt mało wskazówek, pozwalających na odtworzenie dalszego ciągu eposu. Pomimo stosowania języka kobaiańskiego, albumy te treściowo zdają się nie mieć żadnych związków z poprzednikami. Vander tłumaczył potem wykrętnie, iż zaniechanie kontynuacji historii związane było z uświadamianiem sobie, iż Kobaia to w istocie Ziemia, zatem opowiadanie fantastycznych legend nie miało już sensu.

Mit stał się rzeczywistością...